Галиәсгар Камал: Татар театрына тел биргән шәхес

Ул пьесалар гына язмаган, ул театрны җәмгыять аңын формалаштыручы институт буларак төзегән.

Аның «Банкрот», «Безнең шәһәрнең серләре» кебек сатирик әсәрләре җәмгыять өчен көзге ролен үтәгән. Аларда халык үзенең җитешсезлекләрен — коррупцияне, икейөзлелекне, социаль тигезсезлекне күргән. Камал пьесалары татар авылларында һәм шәһәрләрендә куелган, кайнар бәхәсләр тудырган. Бу әсәрләр пропаганда түгел, ә драма формасына төрелгән ачы хакыйкать булган.

Камал үз иҗаты белән генә чикләнмәгән. Ул рус классикасын — Гоголь, Островский, Горький әсәрләрен татар теленә тәрҗемә итүче беренче авторларның берсе. Бу тәрҗемәләр татар театры репертуарының нигезенә әверелгән, татар актерларына үз йөзләрен югалтмыйча дөнья драматургиясе телендә сөйләшергә мөмкинлек биргән.

1910 елларда, татар театры әле яңа гына аякка басып килгәндә, Камал драматург буларак та, оештыручы буларак та хезмәт иткән. Беренче труппаларны төзүдә катнашкан, лекцияләр укыган, газеталарга язган, яшьләрне илһамландырган. Аның тырышлыгы белән театр үзешчән түгәрәктән профессиональ учреждениегә әверелгән.

1920 елларда, совет власте килгәч тә, Камал иҗатын туктатмаган — ул яңа чор идеологиясе шартларында да театрны саклап кала алган.

Бүгенге көндә Казанның иң төп театры — Татар дәүләт Академия театры аның исемен йөртә. Аның хезмәтләре Татарстан Республикасы Милли китапханәсендә саклана, пьесалары әле дә сәхнәдә куела, ә тәрҗемәләре өйрәнелә.
Галиәсгар Камал сәяси мәгънәдә революционер булмаган. Ул мәдәни өлкәдә революция ясаган. Ул телнең — аралашу чарасы гына түгел, ә көзге һәм хәтер булуын исбатлаган бөек шәхес.

Фото: © Владимир Васильев / «Татар-информ»