Михаил Черепанов: “Синең исемең билгесез, ә ни өчен?”

Лаешның Советлар Союзы Герое Борис Кузнецов исемендәге 2 нче мәктәбенең җиденче сыйныф укучылары һәм көмеш яшьтәге активистларның Татарстанның эзтабарлар хәрәкәтенә нигез салучыларның берсе Михаил Черепанов белән очрашуы Гавриил Державин исемендәге Лаеш ягы музеенда булды.

Гамәлдәге эзләнүче һәм Россия эзтабарлар отрядлары Берлеге идарәсе әгъзасы, Казан технология һәм дизайн көллияте студентлары агитбригадасы белән берлектә, җыелучыларның игътибарын Бөек Ватан сугышы елларында хәбәрсез югалган, исемнәре дүрттән өч гасырдан соң гына диярлек билгеле булган солдатларга юнәлтте.

Дистәләгән мең совет солдаты һәм офицеры Бөек Ватан сугышы вакытында кылган батырлыклары өчен үлгәннән соң бүләкләнә, әмма бүләкләр һәлак булганнарның туганнарына тапшырылмый. Алар бары тик батырлык өчен бүләкләү турындагы документларда гына билгеләнгән. Бу документларны «Халык хәтере» сайтында хәзер генә бастыра башладылар.

- "Советлар Союзы Герое" исеменә тәкъдим ителгән, әмма бу исемне алмаганнарның Татарстанда 207 булуы ачыкланды. Алар арасында ун герой, бу батырлык турында берни дә белмичә, Александр Матросовның батырлыгын кабатлый (19 яшьлек малай немец дзотының амбразурасына ташлана, аны гәүдәсе белән каплап, үз взводы солдатларына дошманның терәк пунктына һөҗүм итәргә вакыт бирә. – “КН”). Ә тагын берничә очучы, Николай Гастелло кебек үк, янган самолетта дошман техникасы колоннасына пике ясыйлар һәм, һәлак булганда, дистәләгән фашистның гомерен өзәләр. Ләкин, батырлыклар кылынуга һәм аларның шаһитлары аз булмауга карамастан, званиеләр адресатларга барып җитми. Балык Бистәсеннән 23 яшьлек авыл укытучысы Петр Савинов моның ачык мисалы булып тора, ул фронтта танкист була. Үзенең үзйөрешле «тигробое»нда (фашистларның танклары “тигрлар” дип атала. – "КН") ул дошманның тугыз танкын юк итә, ә соңгы сугышта – дүрт.

-Сугышчы ике тапкыр Герой исеменә тәкъдим ителә, әмма берсен дә алмый. Билгеле булганча, ул шулай аталучы «туган» уттан һәлак була – авылны азат иткәннән соң, бу хакта белеп өлгермәгән командование авылны безнең сугышчан “Катюша”лардан утка тотарга боерык бирә.

Сугышта мондый аңлашылмаучанлыклар булып тора. Хәтта хәзер дә. мобиль элемтә һәм интернет булганда да, төгәлсезлекләр, хаталар килеп чыга, ә сугыш вакыты турында әйтеп тә торасы юк. Менә шул вакытта аңлатмас һәм гаеплеләрне ачыкламас өчен, барысын да йомарга булалар.

Хәзерге вакытта Герой исемен торгызу турындагы ходатайстволарга ветераннар, танылган югары хәрби чиннар кушылган, әмма әлегә җавап алынмаган.

Хәрби-тарих фәннәре академиясе әгъза-корреспонденты Михаил Черепанов бөтен көчен Бөек Ватан сугышы елларында һәлак булган солдатларны эзләүгә һәм аларның истәлеген мәңгеләштерүгә багышлый. Гомерләре бәрабәренә илебезгә генә түгел, бөтен дөньяга Җиңү китергән кешеләр турында архив мәгълүматларының сер булудан туктавы  бик мөһим бит.

2015 елда Казанда Җиңү паркы территориясендә электрон Хәтер китабы булган пантеон ачылды, аның өчен 400 мең һәлак булган татарстанлы турында белешмәләр берничә дистә ел дәвамында җыелган. Бу эшкә 1941-1945 еллардагы Бөек Ватан сугышы музей-мемориалы экс-мөдире, Татарстан Республикасының атказанган мәдәният хезмәткәре, Бөек Ватан сугышында һәлак булган солдатларның җәсәдләрен күмү буенча 60 эзләнү экспедициясендә катнашкан Михаил Черепанов 30 елга якын гомерен багышлаган. Ул Икенче бөтендөнья сугышы елларында һәлак булган татарстанлылар турында 28 томлы Хәтер Китабын, сәяси репрессия корбаннарының Татарстан Хәтер китабын, Татарстан Республикасының Электрон Хәтер китабын төзүчеләрнең берсе.

Ул сугыш турында дөреслекне игълан итү өчен, документларның серлелеген ачу һәм Геройларның туганнарына бүләкләрен кайтару өчен җан атып торучы кеше. Ул Бөек Ватан сугышында хәбәрсез югалган - һәлак булган сугышчылар турында хәтерне яңарту, аларның намусын һәм абруен торгызу өчен көрәшә һәм хәзерге үсеп килүче буынны бу хәрәкәткә җәлеп итә.